Кез келген баптау мен ереже бала бірдеңе дұрыс болмағанда сізге келуге дайын болса ғана жұмыс істейді. Ал бұл бір «үлкен әңгімеге» емес, жүздеген кішкентай әңгімеге байланысты — кешкі ас үстінде, көлікте, ұйқы алдында.
Балалар неге үндемейді
Көбінесе бала мәселе туралы тұйық болғандықтан емес, қорыққандықтан айтпайды. Ол мынадан қорқады:
- ұрсады немесе жазалайды — мысалы, телефонын алып қояды;
- ересектер ренжиді немесе тым қатаң әрекет ете бастайды;
- оны түсінбейді немесе күледі;
- кінәлі өзі болып шығады.
Сондықтан біздің басты міндетіміз — айтуды қауіпсіз ету.
Қалай бастау керек
Ыңғайлы сәтті таңдаңыз. Әңгімелер «қатар отырып» жақсы шығады: жолда, серуенде, ортақ іс үстінде. Үстел басында көзге тура қарау көп балаға тергеу сияқты көрінеді.
Ашық сұрақтардан бастаңыз. «Мектепте қалай? — Жақсы» дегеннің орнына былай сұрап көріңіз: «Бүгін ең күлкілі не болды?», «Қазір сыныптарыңда қай блогер танымал және неге?», «Бүгін сені ашуландырған бірдеңе болды ма?»
Өзіңіз туралы айтыңыз. Бала кезіңізде қолайсыз жағдайға қалай тап болғаныңыз туралы қысқа әңгіме қателесу қалыпты екенін және бұл туралы айтуға болатынын көрсетеді.
Қалай тыңдау керек
- Сөзін бөлмей, түзетпей, соңына дейін тыңдаңыз.
- Баланың сізді естігенін түсінуі үшін өз сөзіңізбен қайталаңыз: «Яғни сені шақырмағаны саған ауыр тиді ғой?»
- Сезімдерді атаңыз: «Қорқып қалған сияқтысың».
- Кеңес беруге асықпаңыз. Алдымен сұраңыз: «Саған қазір кеңес керек пе, әлде жай тыңдағаным керек пе?»
Көмектесетін сөздер
- «Маған айтқаның үшін рақмет».
- «Мұның болғанына сен кінәлі емессің».
- «Не істеуге болатынын бірге ойланайық».
- «Қателессең де, мен сенің жағыңдамын».
Кедергі келтіретін сөздер
- «Мен саған айтқам!» — бала «айтпау керек еді» деп естиді.
- «Бұл түк те емес» — ол үшін бұл түк емес емес.
- «Болды, телефонды аламын» — келесі жолы ол үндемейді.
- «Неге бірден айтпадың?» — сөгіс сияқты естіледі.
Бала алаңдататын бірдеңе айтса
Ең болмаса сырттай сабыр сақтаңыз — өз эмоцияларыңызды кейін, басқа ересекпен бөлісуге болады. Балаға алғыс айтып, қысымсыз фактілерді нақтылаңыз және әрі қарай не істейтіндеріңізді бірге шешіңіз. Мектепті немесе мамандарды тарту керек болса, балаға неге екенін және не болатынын түсіндіріңіз: белгісіздік бәрінен де қатты қорқытады.
Бүгін не істеу керек
- Телефонсыз 10 минут тауып — сізде де, балада да — оның күні туралы жай ғана сөйлесіңіз.
- Бір ашық сұрақ қойып, жауапты соңына дейін тыңдаңыз.
- Дауыстап айтыңыз: «Кез келген мәселемен маған келе аласың. Айтқаның үшін ұрыспаймын».
- Айту қиын болса, бала көмек керек екенін білдіру үшін жаза алатын «құпия сөз» туралы келісіңіз.
Қашан көмекке жүгіну керек
Егер бала ұзақ уақыт күйзелісте жүрсе, араласуды қойса, өмір сүргісі келмейтінін айтса немесе өзіне зиян келтірсе — бұл дереу дәрігерге немесе психологқа жүгінуге себеп. Өмірге қауіп төнсе, 112 нөміріне қоңырау шалыңыз. Маманға жүгіну — сіздің жаман ата-ана екеніңіздің белгісі емес, балаға деген қамқорлық.