Буллинг — бұл «балалардың кәдімгі ұрысы» емес. Ұрыс тең адамдар арасында болып, аяқталады. Ал қорлау қайталанады, онда күш теңсіздігі бар, мақсаты — біреуді кемсіту немесе топтан шеттету. Ол сөзбен, күшпен, «үнсіз» (бойкот, өсек) және онлайн — сынып чатында, пікірлерде, жеке хабарламаларда болады.
Балалар қорлау туралы жиі үндемейді. Олар ұялады, жағдай нашарлап кетеді деп қорқады немесе ата-анасын ренжіткісі келмейді. Сондықтан жанама белгілерді байқай білу маңызды.
Назар аудару керек белгілер
- бала мектепке барғысы келмейді, таңертең басы немесе іші ауыратынын жиі айтады;
- заттары бүлінген күйде оралады немесе ақшасы мен заттарын «жоғалтып алды»;
- көңіл-күйі күрт өзгерді: тұйықтық, ашушаңдық, себепсіз жылау;
- достарымен араласуды немесе сыныптастарын айтуды қойды;
- хабарлама келгенде абыржиды, телефонын жасырады немесе керісінше, оны мүлде пайдаланбай қойды;
- ұйқысы мен тәбеті өзгерді.
Бір белгі әлі ештеңені дәлелдемейді. Бірақ бірнешеуін қатар байқасаңыз — бұл ұқыппен сөйлесуге себеп.
Әңгімені қалай бастау керек
«Сені біреу ренжітіп жүр ме?» деп бастамаңыз — оған «жоқ» деп жауап беру оңай. Ашық сұрақтар жақсырақ: «Бүгін түскі асты кіммен бірге іштің?», «Сынып чатында қазір не болып жатыр?», «Мектепте сені мазасыздандыратын біреу бар ма?»
Егер бала қорлау туралы айтса, алғашқы сөздер өте маңызды:
«Айтқаның үшін рақмет. Сенің еш кінәң жоқ. Біз мұны бірге шешеміз».
Мына сөздерді айтпаған дұрыс: «Мән берме», «Қайтарып бер», «Мүмкін, өзің оларға тиісіп қалған шығарсың». Бала бұл сөздерді «саған ешкім көмектеспейді» деп естиді.
Әрі қарай не істеу керек
Фактілерді жинаңыз. Не, қашан, қайда болғанын, кім қатысқанын бірге жазып алыңыз. Қорлайтын хабарламаларды өшіріп тастамай тұрып, экран суретін түсіріп алыңыз.
Мектепке жүгініңіз. Сынып жетекшісінен бастаңыз, содан кейін — мектеп психологы және әкімшілік. Сабырлы түрде, фактілерге сүйеніп сөйлеңіз, нақты әрекет сұраңыз және қашан қайта хабарласатыныңызды келісіп алыңыз. Мектептің салдарсыз «сыныппен сөйлесумен» шектелмей, баланы қорғағаны маңызды.
Мәселені басқа балалармен немесе олардың ата-аналарымен өзіңіз шешпеңіз. «Бетпе-бет» эмоционалды әңгіме қорлауды жиі күшейтеді.
Онлайн-қорлау. Қорлаушыларды бұғаттаңыз, хабарламаларға қолданба мәзірі арқылы шағым жіберіңіз, қажет болса чаттан шығыңыз. Экран суреттерін сақтаңыз.
Үйдегі қолдау. Балаға өзін қауіпсіз сезінетін орын керек: қолынан келетін үйірме, сыныптан тыс достар, мәселе туралы әңгімесіз сізбен бірге өткізетін уақыт.
Егер сіздің балаңыз басқаларды ренжітсе
Бұл да болады және бұл үкім емес. «Сен жамансың» деген жапсырмасыз, не болғанын сабырлы түрде анықтаңыз. Ренжітілген бала үшін салдарын түсіндіріп, жағдайды қалай түзетуге болатынын бірге ойластырыңыз. Көбінесе агрессияның артында баланың өз қиындықтары тұрады — оларды мектеп психологымен талқылаған жөн.
Бүгін не істеу керек
- Баладан сыныптастарымен қарым-қатынасы қалай екенін сұраңыз — қысымсыз, сөз арасында.
- Қорлау қалыпты нәрсе емес екенін және ол туралы міндетті түрде ересектерге айту керектігін айтыңыз.
- Мектеп психологының есімін және онымен қалай байланысуға болатынын біліңіз.
- Бала жағымсыз хабарламаларды сізге көрсететінін, ал сіз телефонын алмайтыныңызды келісіңіз.
Қашан көмекке жүгіну керек
Егер балаға қоқан-лоққы жасаса, күш қолданса немесе ақша бопсаласа — полицияға жүгініңіз; өмір мен денсаулыққа қауіп төнсе, 112 нөміріне қоңырау шалыңыз. Егер бала өмір сүргісі келмейтінін айтса, өзіне зиян келтірсе немесе ұзақ уақыт күйзелісте жүрсе — дереу дәрігерге немесе психологқа жүгініп, оны жалғыз қалдырмаңыз.